İÇ SORUŞTURMA SÜREÇLERİNDE MÜLAKATLAR
18.01.2026
İç soruşturmalar çeşitli aşamalardan oluşan süreçlerdir. Konu hakkında ön bilgi alma, görev planı, veri/kanıtların temini, mülakat, ek çalışmalar, raporlama, karar alma ve aksiyon / aksiyon takibi gibi birden fazla ve bazılarında birden fazla tekrar eden süreçlerden oluşan çalışmalardır. Genellikle veri toplandıktan ve önemli kanıtlar elde edildikten sonra yapılan mülakatlar olabildiği gibi hiç bir şekilde kanıt olmadığı durumlarda, konu hakkında bilgi almak amaçlı bir dizi mülakat ile de ilerlenebilen örnekler olabilir.
İç soruşturma konusunun özelliğine göre çevreden merkeze ya da merkezden çevreye olacak şekilde bir yaklaşım benimsenebilmektedir. Genellikle çevreden merkeze gelmek, diğer bir deyişle olay ve öznesine ilişkin ilgili tüm bilgiyi topladıktan sonra özneye gelinebildiği gibi bazı konularda da doğrudan özne ile mülakat yaparak başlanabilmektedir. Her iki durumda da şüphelinin söz ve davranışlarının iyi analiz edilmesi; tüm bu göstergelerin doğru yorumlanması gerekmektedir.
Vücut dili olarak da belirtilen bir takım hareketlerin yanlış yorumlanabilme ihtimali vardır. Bir davranış asosyal kişilerde farklı, sosyal kişilerde farklı; eğitimli kişilerde farklı, az eğitimli kişilerde farklı nedenlerle gerçekleşebilmektedir. Örneğin; terleme, yüz kızarması, bakışların kaçırılması, gözlerin sık kırpılması, elin burna götürülmesi, kolların bağlanması, öne ya da arkaya eğik pozisyona geçilmesi, vücudun soru soran kişiden farklı bir tarafa çevrilmesi, bazı mikro ifadeler, el, kol, bacak gibi uzuvların istemsizce hareket ettirilmesi, sık nefes alma, nabız değişiklikleri vb. hususların farklı nedenleri de olabilecektir. Bu nedenle vücut dili olarak belirtilen ve mülakata alınan kişinin farkında olmadan verdiği tepkilerin tek başına bir delil gibi kabul edilmemesi; diğer kanıtlarla da desteklenmesi gerekir.
Değinilmesi gereken bir diğer husus ise vicdandır. Vicdanının sesini çok iyi derecede bastırmayı öğrenmiş kişilikler hariç olmak üzere, insanların iç sesinin doğruyu ortaya koyma yönünde olduğu; diğer bir deyişle olan biteni anlatma eğiliminin bulunduğunu söylemek, sanırız ki yanlış olmaz. Bununla birlikte bazı düşünceler (veya yürütülen mantık), iç sesin karşısında konumlanmaya neden olabilir.
Kişinin rasyonalizasyon eşiği olarak belirtilebilecek bir eşiği; diğer bir deyişle olayı açıklığa kavuşturmaya kanaat getirme aşamasının altı çizilmelidir. Kişinin bu noktaya gelme aşamaları/denemeleri mülakat sırasında soruları yönelten kişi tarafından gözlemlenebilmektedir. Bunun için karşı tarafın sözü kesilmeden dinlenmelidir. Doğru anlarda ve doğru beyanlarda bulunmak ya da doğru soruları yöneltmek önemlidir. Mülakatı yapan kişinin karşısındaki kişiye empati ile yaklaşması, dürüst davranması, deneyimi ve eğitimi bu hususta önemli diğer başka unsurlardır.
Mülakatta soru sorulan kişilerin mülakat sırasında birden fazla defa itirafta bulunma noktasına gelip, itiraf etmeme ya da gerçekte olduğundan daha az bir miktarda/oranda itirafta bulunma gibi bir tutum içine girebildikleri söylenebilir. Bu nedenle, karşı tarafın itiraf noktasına geldiğini anlamak, o anda sadece dinlemek; sözünü kesmemek ve olayın boyutunu doğru şekilde anlamak üzere sorulacak soruları karşısındaki kişinin beyanları sonrasında yöneltmek daha doğru bir yol olarak belirtilebilir.
Mülakatı yürüten görevlinin tutum ve davranışı ile ona duyulan güven, mülakatın başarısını etkileyebilecek önemli diğer bir husustur.
Toplantı salonunun özelliği ve konumunun uygunluğu, mülakatı yapan kişinin soruları cevaplayan kişinin hareketlerini ve tepkilerini iyi değerlendirecek bir açıda olması ve bu açıyı değiştirebilmesi de belirtilebilecek faktörlerdendir.
Tüm bu hususlar, çok genelde kalan ancak önemli olan hususlardır.
Özetle, insan hatasız bir varlık değildir. Yaradılışı sürecinde çok değer atfedilen insanoğlunun yaptığı yanlışları anlatmak istemesi de tesadüfi bir durum değildir. Bu nedenle, yürütülen bir soruşturma kapsamında mülakata davet edilen kişiler için iyi bir ön hazırlık, doğru sorular ile olayın aydınlatılmaya çalışılması, mülakata katılan kişinin bilgi almak istediği hususlar olursa kendisine karşı empati ile yaklaşılması, dürüst ve tutarlı davranılması oldukça önemlidir. Yapılacak bir soruşturmada sadece beyanlara bağlı kalmayarak, birincil kanıt niteliğindeki kanıtların elde edilmesi ve destekleyici kanıtlarla mülakat yapılması, mülakatın başarısını doğrudan etkileyebilecektir.
Saygılarımızla.